Bu Lezzet Nedir?
Hamsili Pilav, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalında doğrudan Artvin adına ayrıntılı reçeteyle kayıtlıdır. Yemeğin temel tekniğinde ayıklanmış hamsiler yuvarlak fırın tepsisinin tabanını ve kenarlarını kaplar; soğan, pirinç, çam fıstığı ve kuş üzümüyle hazırlanan iç pilav tepsiye alınır, üst yüzey yeniden hamsilerle kapatılır ve fırınlanır. Maydanoz ile karabiber pilavın son aromatik katmanını oluşturur. 2021 tarihli Artvin yiyecek-içecek işletmeleri araştırmasında da Hamsili Pilav, yöre gastronomisine özgü yemekler arasında yüksek bilinirliğe sahip ürünlerden biri olarak kaydedilmiştir.
Tarih ve Kültür
Kültür Portalındaki Artvin kaydı 2013'te sisteme eklenmiş, tarif kaynağı olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınlarından 'Anadolu Yemek Sanatı' gösterilmiştir. Bu bilgi yemeğin modern resmî kayıt geçmişini belgeler; Artvin'deki ilk ortaya çıkış tarihine ilişkin kesin bir dönemlendirme yapılmamıştır.
Hamsili Pilav, Artvin'in Karadeniz'e açılan kıyı mutfağında hamsinin pirinç ve fırın tekniğiyle birleştiği güçlü bir örnektir. Oğan ve Durlu Özkaya'nın Artvin'deki 244 yiyecek-içecek işletmesiyle yürüttüğü araştırmada işletmelerin %88,9'u Hamsili Pilavı bildiğini, %12,7'si menüsünde bulunduğunu bildirmiştir. Bu fark, ürünün bilinir olmasına rağmen ticari menülerde daha sınırlı temsil edildiğini gösterir.
🐟
Hamsi ile İç Pilavın Fırında Buluşması
Artvin reçetesinde hamsiler yalnız pilavın yanında değil, tepsinin tabanını, kenarlarını ve üstünü kaplayan bir dış katman oluşturur. Bu düzenleme yemeğe hem belirgin bir görünüm hem de balık-pilav bütünlüğü kazandırır.
Kaynak notu: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – Kültür Portalı.
🐟
Hamsi Tepsinin Dış Katmanıdır
Artvin reçetesinde hamsi yalnız pilavın yanında sunulmaz; tepsinin tabanı, kenarları ve son olarak üst yüzeyi hamsilerle kaplanır. Böylece iç pilav balıkla çevrelenmiş olarak fırına girer.
Kaynak notu: Kültür Portalı – Hamsili Pilav, Artvin.
🍚
Kuş Üzümü ve Çam Fıstıklı İç Pilav
İç pilav; soğan, çam fıstığı, pirinç ve kuş üzümüyle hazırlanır. Ocak kapatıldıktan sonra maydanoz ve karabiber eklenip pilav demlendirilir.
Kaynak notu: Kültür Portalı – Hamsili Pilav, Artvin.
🌊
Artvin'in Sahil Mutfağı
Yerel Artvin arşivi, sahil kesiminde hamsili pilavı hamsili buğulama, hamsili mısır ekmeği ve hamsi salamurayla birlikte anar. Bu kayıt hamsinin kıyı mutfağındaki çok yönlü kullanımını görünür kılar.
Kaynak notu: Artvin Hakkında – geleneksel yemek arşivi.
📊
Artvin'de Bilinir, Menüde Daha Az Görülür
2021 araştırmasında Artvin'deki işletmelerin %88,9'u Hamsili Pilavı bildiğini belirtirken, menüsünde bulunduranların oranı %12,7'de kalmıştır. Bu veri geleneksel bilinirlik ile ticari sunum arasındaki farkı görünür kılar.
Kaynak notu: Oğan & Durlu Özkaya, 2021.
⚠️
Karadeniz Ortaklığı, Artvin Reçetesi Ayrı
Hamsili Pilav Karadeniz'in farklı illerinde de bilinir. Artvin CEPTE'de ana tarif olarak yalnız doğrudan Artvin adına yayımlanan Kültür Portalı reçetesi kullanılacaktır.
Kaynak notu: Artvin CEPTE editoryal kontrol notu.
🌊
Kıyı Mutfağı Bağlamı
Artvin CEPTE envanterindeki Hopa–Arhavi–Kemalpaşa sınıflaması korunmuştur. Resmî reçete ise ürünü il düzeyinde Artvin adıyla yayımlar.
Kaynak notu: Kültür Portalı + mevcut Artvin CEPTE envanter sınıflaması.
⚠️
Karadeniz Ortaklığı ile Artvin Reçetesini Ayırmak
Hamsili Pilav bölgesel olarak başka Karadeniz illerinde de görülür. Bu sayfada ana tarif olarak yalnız Artvin adına yayımlanan resmî reçete kullanılmaktadır.
Kaynak notu: Artvin CEPTE editoryal kontrol notu.
🖼️
Görsel Kullanım Notu
Kapak görseli Wikimedia Commons'taki gerçek Hamsili Pilav fotoğrafıdır. Fotoğrafın Artvin'de çekildiği doğrulanmadığından coğrafi kanıt olarak değil, ürün görünümü olarak kullanılır.
Kaynak notu: Wikimedia Commons – File:Hamsili pilav.jpg.
Üretim ve Geleneksel Yöntem
Üretim coğrafyası
Kültür Portalı reçeteyi il düzeyinde Artvin adına yayımlar. Mevcut Artvin CEPTE envanteri ürünü özellikle Hopa, Arhavi ve Kemalpaşa sahil kuşağıyla ilişkilendirir.
Hammadde / içerik
Resmî Artvin reçetesinde hamsi, pirinç, maydanoz, kuş üzümü, çam fıstığı, kuru soğan, zeytinyağı, sıcak su, tereyağı, tuz ve karabiber kullanılır.
Geleneksel yöntem
İç pilav önce ocakta hazırlanıp demlendirilir. Tereyağıyla yağlanan yuvarlak tepsi hamsilerle kaplanır; pilav hamsilerin arasına alınır, üst yüzey kalan hamsilerle tamamen örtülür ve 220 °C fırında yaklaşık 35–40 dakika pişirilir.
Tarif / Üretim Fişi
Tarif
Hamsili Pilav – Kültür Portalı Artvin Reçetesi
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalında Artvin adına yayımlanan reçetenin yapılandırılmış fişidir.
- Hamsi1 kg
- Maydanoz1/2 demet
- Pirinç2 su bardağı
- Kuş üzümü2 yemek kaşığı
- Çam fıstığı2 yemek kaşığı
- Kuru soğan2 büyük boy
- Zeytinyağı1 çay bardağı
- Sıcak su4 su bardağı
- Tereyağı2 yemek kaşığı
- TuzYeteri kadar
- KarabiberYeteri kadar
Hamsiler ayıklanıp yıkanır ve süzdürülür. Soğan ile çam fıstığı zeytinyağında kavrulur; pirinç eklenip kısa süre çevrilir. Sıcak su, tuz ve kuş üzümüyle pilav pişirilir. Ocaktan alınınca maydanoz ve karabiber eklenip demlendirilir. Tereyağıyla yağlanan yuvarlak tepsinin tabanı ve kenarları hamsiyle kaplanır; pilav doldurulur, üstü yeniden hamsiyle kapatılır ve 220 °C fırında 35–40 dakika pişirilir.
Hamsilerin baş ve kılçıklarını çıkarın; yıkayıp tuzlayın ve süzdürün.
İnce kıyılmış soğanı ve çam fıstığını zeytinyağında kavurun.
Yıkanmış pirinci ekleyip yaklaşık 3 dakika kavurun; sıcak su ve tuzu ilave edin.
Kuş üzümünü ekleyin; pilavı önce yüksek, sonra kısık ateşte suyunu çekene kadar pişirin.
Ocaktan alınca maydanoz ve karabiberi ekleyip pilavı demlendirin.
Tereyağıyla yağlanan yuvarlak tepsinin tabanını ve kenarlarını hamsilerle kaplayın.
Pilavı tepsiye alın; kalan hamsilerle üst yüzeyi tamamen kapatın.
220 °C fırında yaklaşık 35–40 dakika pişirin ve sıcak servis edin.
Servis
Sıcak servis edilir.
Görseller
Görsel kaynağı: Wikimedia Commons
